Lợi ích và khó khăn thường gặp khi trồng Sầu Riêng xen với Cà Phê
Kết hợp trồng sầu riêng xen cà phê đang trở thành mô hình nông nghiệp bền vững, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất đai và tạo ra nguồn thu nhập đa dạng cho hộ nông dân. Đây không chỉ là giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn là chiến lược kinh tế thông minh, đặc biệt ở các vùng có điều kiện phù hợp.
Tuy nhiên, để mô hình này phát huy tối đa tiềm năng, bà con cần nắm vững kiến thức khoa học về kỹ thuật canh tác, quản lý và xử lý sâu bệnh. Dưới đây là chia sẻ về lợi ích, thách thức khi bà con triển khai mô hình canh tác này.
Ở Tây Nguyên bà con đã quen mô hình trồng xen sầu riêng với cà phê vì mang lại lợi ích kinh tế và sinh thái vượt trội so với trồng đơn loại. Như là:
1. Tối ưu hóa việc sử dụng không gian và tài nguyên
Sầu riêng là cây lâu năm, phát triển cao và tán rộng, trong khi cà phê là cây bụi thấp, chịu được bóng râm. Sự khác biệt về hình thái cho phép hai loài cùng tồn tại, chia sẻ ánh sáng và nguồn nước mà không cạnh tranh trực tiếp. Hệ rễ của chúng phân bố ở các tầng đất khác nhau, giúp khai thác dinh dưỡng một cách hiệu quả.
2. Cải thiện cấu trúc đất và vi khí hậu vườn
Lá rụng từ cả hai loại tạo thành lớp mùn tự nhiên, tăng độ phì nhiêu, giữ ẩm và chống xói mòn. Tán lá sầu riêng đóng vai trò như “ô che nắng”, điều hòa nhiệt độ, bảo vệ cây cà phê khỏi nắng gắt, đồng thời cây cà phê cũng giúp giữ ẩm quanh gốc sầu.
3. Biện pháp tự nhiên để giảm sâu bệnh
Sự đa dạng về loài làm phá vỡ chu kỳ dịch bệnh, đồng thời thu hút thiên địch như ong, bọ rùa, chim, giúp kiểm soát dịch hại mà không cần dùng nhiều thuốc hóa học.
4. Tạo ra nguồn thu nhập ổn định và giảm thiểu rủi ro
Sầu riêng có vòng đời kinh tế dài (40-50 năm) nhưng mất 4-6 năm mới cho thu hoạch đợt đầu. Trong giai đoạn chờ đợi này, cà phê (cho thu hoạch sau 2-3 năm) trở thành nguồn thu chính, giúp người nông dân duy trì cuộc sống và tiếp tục đầu tư. Khi cả hai đều cho thu hoạch, thu nhập được nhân đôi, và nếu một loại gặp khó khăn (dịch bệnh, giá cả), loại còn lại vẫn có thể bù đắp.
Tuy đem lại nhiều lợi ích nhưng người trồng cũng phải đối mặt với một số khó khăn trong việc chăm sóc cân bằng hai loại cây “khó tính” này.
Giai đoạn kiến thiết cơ bản, bà con trồng xen chỉ cần phân thuốc hợp lý là được. Nhưng đến giai đoạn cây sầu riêng bắt đầu làm hoa, làm trái, bà con sẽ gặp một số khó khăn nhất định do quá trình sinh trưởng và phát triển khác nhau. Cụ thể là:
1. Thời điểm xiết nước làm hoa
Tháng 1 đến tháng 4 dương lịch là thời điểm cần ngắt nước để làm hoa cho cây sầu riêng. Nhưng đây cũng là thời điểm, cây cà phê rất cần nước để ra hoa đều, nếu không sẽ gặp phải trường hợp ngậm hoa chanh dẫn đến hỏng hoa mất mùa.
2. Giai đoạn cây bắt đầu nuôi trái non
Khi quả cà phê bằng ngón tay cái hoặc có cây mới xả nhụy xong 10-20 ngày cũng là thời điểm đầu mùa mưa, cây sẽ cần một lượng phân nhất định, đặc biệt là cần đạm để phát triển. Nhưng nếu bà con bón phân có hàm lượng Đạm cao vào giai đoạn này sẽ khiến sầu riêng đi đọt và rụng sạch quả do dư đạm.
Vì thế, khi bón phân cho cà phê, bà con nghĩ rằng bón xa để sầu riêng ăn không tới, nhưng bộ rễ sầu riêng ăn rất rộng, thường gấp 3 lần tán. Vì vậy giai đoạn này bón phân cho cà phê vô tình sẽ làm rụng trái sầu riêng.
3. Giai đoạn quả sầu riêng hình thành cơm
Lúc này, cây cà phê cần một lượng lớn đạm và lân nhưng ngược lại, cây sầu riêng lại cần kali để nuôi quả. Bộ rễ sầu riêng thường lan rất rộng nên nếu nhà vườn bón phân cho cà phê thì cây sầu riêng vẫn lấy được chất dinh dưỡng, dễ gây ra tình trạng vỏ dày, méo trái sượng cơm, cháy múi… Còn nếu bón kali nhiều thì cà phê sẽ không đạt, gây hiện tượng nhỏ nhân.
Khó khăn khi trồng xen canh như vậy thì có nên trồng xen hai loại cây này không? Câu trả lời là vẫn có thể.
Thực tế có nhiều bà con đã và đang trồng xen canh mô hình này. Tuy nhiên để chăm sóc cân bằng cả hai loại cây, bà con cần am hiểu kỹ thuật chăm sóc cho từng giai đoạn phát triển của mỗi loại cây. Khi đó, bà con hoàn toàn có thể xây dựng một vườn cây xen canh bền vững, mang lại thu nhập ổn định.
